İstanbul’da dokuz yıllık laboratuvar kayıtlarını inceleyen bir araştırmada, genç yetişkinlerin kızamığa karşı bağışıklığının ileri yaştakilerden belirgin biçimde düşük olduğu görüldü. Türkiye’de aşı kapsayıcılığı da yüzde 92’ye gerilerken bu oran, yalnızca bir yılda yaklaşık 72 bin çocuğun ilk dozu kaçırmış olabileceğine işaret ediyor
Kızamık, kabakulak ve kızamıkçığa karşı bağışıklığı inceleyen yeni bir araştırma, İstanbul’daki genç yetişkinlerde önemli bir bağışıklık açığı olabileceğini ortaya koydu. İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nde gerçekleştirilen çalışmaya göre kızamık antikoru pozitifliği, 2014-2019 dönemindeki yüzde 78.4 seviyesinden 2022’de yüzde 62.6’ya geriledi. En düşük bağışıklık 18-29 yaş grubunda görülürken 50 yaş ve üzerindekiler en yüksek bağışıklık oranına sahipti.
Medicina dergisinde yayımlanan araştırmada, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi’nde 2014-2022 yılları arasında yapılan 10 bin 407 yetişkin test kaydı incelendi. Kızamık, kabakulak ve kızamıkçığa karşı geçirilmiş hastalık veya aşı sonrası oluşan bağışıklığı gösteren IgG antikorları yaş, cinsiyet ve test dönemine göre karşılaştırıldı.
Dokuz yıllık dönemin genelinde kızamık IgG pozitifliği yüzde 75.8, kabakulak pozitifliği yüzde 86.3, kızamıkçık pozitifliği ise yüzde 94.9 olarak hesaplandı. Bununla birlikte özellikle genç yetişkinlerin kızamığa karşı bağışıklık verilerinde önemli bir düşüş gözlendi. Kızamığa karşı antikor taşıyanların oranı dokuz yıllık dönemin genelinde 50 yaş ve üzerindekilerde yüzde 93.4 iken 18-29 yaş grubunda yüzde 70.2’de kaldı.
Gençlerin yarısında antikor saptanmadı
Gençlerdeki düşüş 2022 verilerinde daha da belirginleşti. 2022’de test edilen 18-29 yaş grubunun yalnızca yüzde 54.6’sında kızamık IgG antikoru saptandı. Başka bir ifadeyle, bu grupta test edilenlerin yaklaşık yüzde 45’inde ölçülebilir düzeyde kızamık antikoru bulunamadı.
Araştırmacılar ileri yaştaki kuşakların aşılama programları yaygınlaşmadan önce hastalığı geçirerek doğal bağışıklık kazanmış olabileceğini, genç kuşakların bağışıklığının ise daha çok çocukluk döneminde yapılan aşılara dayandığını belirtiyor. Aşıyla oluşan antikorların zaman içinde azalması, gençlerle ileri yaştakiler arasındaki farkın nedenlerinden biri olabilir.
Türkiye’yi kapsayan bir araştırma yapılmalı
Halk Sağlığı Uzmanları Derneği Başkanı Prof. Dr. Bülent Kılıç da ileri yaştaki kişilerde antikor oranının daha yüksek olmasını, bu kuşakların hastalığı doğal yolla geçirmiş olmasıyla açıklıyor. Fakat Kılıç, araştırmanın bulgularının doğrudan bütün genç yetişkinlere genellenemeyeceğini de vurguluyor: “Çalışmaya dahil edilenler toplumdan rastgele seçilmedi. Belli bir hastanede kızamık, kabakulak veya kızamıkçık testi istenen kişiler incelendi. Dolayısıyla yüzde 54.6’lık sonuç, ‘İstanbul’daki gençlerin yaklaşık yarısı kızamığa karşı bağışık değil’ şeklinde yorumlanamaz.
Ayrıca aşı sonrasında oluşan antikorlar zaman içinde azalabilir ancak bağışıklık hafızası varlığını sürdürebilir. Kişi virüsle yeniden karşılaştığında sistem tekrar antikor üretmeye başlayabilir. Bu nedenle yalnızca IgG sonucuna bakılarak bağışıklık zayıf denemez ve bütün genç yetişkinlerin yeniden aşılanması gerekmez. Hatırlatma dozuna ihtiyaç olup olmadığını belirlemek için antikor düzeyleriyle birlikte hücresel bağışıklığın, kişilerin aşı geçmişlerinin ve hastalığa yakalanma durumlarının da incelenmesi gerekiyor. Yine de bu araştırma, Türkiye’yi temsil eden bir çalışma yapılması için önemli bir işaret.”
Türkiye, Avrupa Bölgesi’nde beşinci sırada
Diğer taraftan araştırmada, laboratuvar sonuçlarının kapsadığı son yıl 2022 olsa da Türkiye’deki vaka verileri de kızamıktaki bağışıklık açığının güncel bir halk sağlığı sorununa dönüştüğünü gösteriyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre Türkiye’de 2022’de 127 olan kızamık vakası, 2023’te 5 bin 4’e yükseldi. Vaka sayısı 2024’te bin 523’e, 2025’te 219’a geriledi ancak 2026’nın yalnızca ilk beş ayında 877 vaka bildirildi. Böylece beş ayda kaydedilen vaka sayısı, 2025’in tamamının dört katına çıktı. Türkiye bu vaka sayısıyla, aynı dönemde DSÖ Avrupa Bölgesi’nde en fazla kızamık vakası bildiren ülkeler arasında beşinci sırada yer aldı.
Kızamık salgınlarının aşılanmamış kişilerin tek bir yılda ortaya çıkmasından değil, yıllar içinde birikmesinden kaynaklandığını belirten Kılıç, “Her yıl küçük bir çocuk grubunun aşı dışında kalması, birkaç yıl sonra virüsün yayılabileceği büyüklükte duyarlı bir nüfus oluşturuyor. Bu nedenle de Türkiye’de yaklaşık her dört-beş yılda bir kızamık salgını görülüyor. 2023’te kaydedilen yaklaşık 5 bin vaka da bu birikimin sonucu” diyor.
Yaklaşık 72 bin çocuk ilk dozu kaçırmış olabilir
Ayrıca vakalardaki yükselişe, aşılama oranlarındaki gerileme de eşlik ediyor. DSÖ ve UNICEF’in Temmuz 2026’da yayımladığı son Türkiye tahminlerine göre kızamık içeren aşının ilk dozunda kapsayıcılık 2022 ve 2023’te yüzde 95, 2024’te yüzde 94, 2025’te ise yüzde 92 oldu. İkinci dozun kapsayıcılığı da 2024’teki yüzde 94 seviyesinden 2025’te yüzde 91’e düştü.
Aşı reddi ciddi bir risk yaratıyor
Kızamık son derece bulaşıcı olduğu için DSÖ’ye göre, toplumdaki yayılmayı durdurmak amacıyla her iki dozda da en az yüzde 95 kapsayıcılık gerekiyor. Türkiye’nin ilk dozda yüzde 92’ye gerilemesi, hedef yaş grubundaki her 100 çocuktan yaklaşık sekizinin bu dozu almaması anlamına geliyor. Sağlık Bakanlığı tarafından açıklanmış resmi bir “aşısız çocuk” sayısı olmasa da, TÜİK’in 2025 için açıkladığı 895 bin 374 canlı doğum üzerinden yapılan kaba hesap 72 bine yakın çocuğun ilk kızamık dozunu kaçırmış olabileceğini gösteriyor.
Aşı reddi ve tereddüdünün yüzde 5’i aşmasının önemli bir risk oluşturduğunu söyleyen Kılıç’a göre hedef en az yüzde 95’e ulaşmak olsa da rutin hizmetlerle çocukların tamamına erişilememesi oranı zaten aşağı çekiyor. Her yıl erişilemeyen veya aşısı reddedilen çocuklar eklendikçe duyarlı nüfus büyüyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
