Cumartesi sabaha karşı ABD güçleri, İran’ın petrol ihracatının kalbi konumundaki Hark Adası'nı hedef aldı. Harita üzerinde küçük bir nokta gibi görünse de İran ekonomisi için hayati bir önem taşıyan adaya yönelik saldırılar, Donald Trump'ın açıklamasına göre petrol tesislerini es geçen "cerrahi" hassasiyette vuruşlar olarak gerçekleşti.
Peki ABD neden bu adayı şimdi hedef aldı ve adanın sırrı ne?
Hürmüz Boğazı'nda yer alan İran anakarasına yaklaşık 25 kilometre uzaklıkta bulunan Hark Adası, sadece 20 kilometrekarelik bir yüzölçümüne sahip. Ada, İran'ın en büyük petrol ihracat terminaline ev sahipliği yapıyor ve ülkenin dünya pazarlarına sunduğu petrolün yaklaşık %90'ı bu merkezden geçiyor.
Anakaradaki limanların aksine, adanın uzun iskeleleri devasa süper tankerlerin yanaşabileceği kadar derin sular sunuyor. İran'ın en büyük üretim sahalarından çıkarılan petrol, deniz altından geçen boru hatlarıyla doğrudan Hark Adası'na pompalanıyor.
Sadece petrol değil...
Adanın modern ve endüstriyel silüetinin ardında oldukça zengin ve çok kültürlü bir arkeolojik hazine gizli. Bölgedeki insan yerleşiminin izleri M.Ö. 2. binyılın sonlarına; Elam, Ahameniş ve Sasani dönemlerine kadar uzanıyor.
Adanın en önemli tarihi yapılarından biri, 13. yüzyılda taş ve kerpiçten inşa edilmiş iki konik kubbeye sahip Mir Muhammed Türbesi. Hemen yakınında ise İslami yazıtların yer aldığı 12 metrelik bir dikili taş ve Ahameniş döneminden kaldığına inanılan iki meşalenin bulunduğu Mir Aram Türbesi yer alıyor.
Ada aynı zamanda tam bir dini mozaik niteliğinde. Antik mezarlıklarda Zerdüşt, Hristiyan ve Sasani mezarları bir arada bulunuyor.
1747 yapımı Hollanda kalesi kalıntıları ve Ahameniş dönemine ait "Hürmüz Boğazı" ifadesinin açıkça geçtiği en eski arkeolojik kanıtlardan biri sayılan mercan kayası yazıtı da adanın tarihi zenginlikleri arasında.
Hark Adası jeopolitik konumunun bedelini geçmişte de ödemiş, 1980'lerdeki İran-Irak savaşı sırasında ağır bombardımanlara maruz kalmıştı.
1984 tarihli CIA raporu
ABD istihbaratı, adanın stratejik ağırlığını yıllar öncesinden haritalandırmıştı. 1984 tarihli bir CIA raporunda şu çarpıcı tespitler yer alıyordu:
"Hark Adası'ndaki petrol tesisleri, İran'ın petrol sistemi için en hayati öneme sahip noktalardır. Bu tesislerin kesintisiz çalışması, İran'ın ekonomik refahı ve Irak ile olan savaşını finanse edebilmesi için şarttır.
Eğer Irak, Hark'ın ihracat faaliyetlerini durdurmayı başarırsa, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki güneyindeki ihracat kapasitesi mevcut seviyesinin sadece dörtte birine düşecektir."
Raporda, adanın günlük 9-10 milyon varillik ihracat kapasitesiyle körfezdeki en büyük tekil terminal olduğu vurgulanırken, "Bu kapasitenin sadece sekizde birinin kullanılıyor olması, tesise olası saldırılara karşı büyük bir esneklik sağlıyor" ifadelerine yer verilmişti.
Ayrıca, petrolün karadan adaya ve oradan da tankerlere yerçekimiyle aktarılmasını sağlayan sıradışı sistemin, uzun süreli elektrik veya altyapı kesintilerinde bile sevkiyatın sürmesini sağladığı belirtilmişti.
Bu stratejik veriler, ilk kez 4 Haziran 1984 tarihinde The New York Times gazetesi tarafından 'İran Saldırısının Yakın Olduğuna Dair İşaretler' başlığıyla dünya kamuoyuna duyurulmuştu.
Söz konusu raporda dikkat çeken detaylardan bazıları şöyle:
- 'Irak, İran'ın ana petrol terminali olan Hark Adası'nın 50 mil (80km) yakınındaki tankerlere ve diğer gemilere saldırarak İran'ı zayıflatmaya çalıştı. Irak, yabancı tankerlerin İran petrolünü yüklemesini engellemek ve İran'ı yurt dışından silah ve teçhizat satın almak için ihtiyaç duyduğu dövizden mahrum bırakmak istiyor.
- 'Irak, böyle bir saldırı durumunda, İran'ın halihazırda azalmış olan petrol ihracatını tamamen durdurmak için bizzat Hark Adası'na saldıracağı konusunda uyardı'
- Hark Adası’ndaki petrol tesisleri İran’ın petrol sistemindeki en hayati tesislerdir ve bu tesislerin faaliyetlerini sürdürmesi İran’ın ekonomik refahı ile Irak’a karşı yürütülen savaş çabalarını finanse edebilme kapasitesi açısından büyük önem taşımaktadır.
- Buna ek olarak, karadaki petrol sahalarından adaya ve depolama tanklarından tankerlerin yüklenmesine kadar uzanan alışılmadık yerçekimi akışına dayalı petrol iletim sistemi, uzun süreli kapanma riskini azaltmaktadır. Ada aynı zamanda güçlü biçimde savunulmaktadır ve bu durum Irak’ın daha önce gerçekleştirdiği bombardıman saldırılarının etkisini azaltmaya yardımcı olmuştur.
- Hark Adası’nın bu özelliklerini ve petrol tesislerinin önemini bilmek, Irak’ın bu büyük petrol tesisine yönelik olası saldırılarının etkisini anlamaya yardımcı olmaktadır.
Hark Adası Terminali
- Hark Adası Terminali, İran’ın başlıca ham petrol ihracat tesisidir. Terminal, İran Ulusal Petrol Şirketi (NIOC) tarafından işletilmektedir ve İran kıyısından 42 kilometre açıkta bulunan bir ada üzerinde yer almaktadır. Ada, kıyıdaki Ganaveh kasabasının 44 kilometre güneybatısında ve Büşehr’in 60 kilometre kuzeydoğusundadır.
- Ada düzensiz bir şekle sahiptir; kuzey-güney doğrultusunda yaklaşık 8 kilometre uzunluğunda ve yaklaşık 3 kilometre genişliğindedir.
- Hark’taki tesisler İran’ın ihraç ettiği ham petrolün yaklaşık yüzde 90’ını taşımaktadır. Sirri ve Lavan adalarındaki yükleme terminalleri ise her biri günde yaklaşık 200 bin varil ihracat yapabilmektedir. Lavan Adası şu anda kapasitesine yakın üretim ve ihracat yaparken, Sirri Adası yaklaşık 100 bin varil/gün ihracat gerçekleştirmektedir.
Hark Adası’ndaki başlıca petrol ihracat tesisleri şunlardır:
- 10 yanaşma kapasiteli petrol yükleme iskelesi
- 4 yanaşma kapasiteli deniz adası terminali
- 24,5 milyon varil kapasiteli 41 faal ham petrol depolama tankı
Geleneksel şamandıra bağlama sistemi
- Bu tesislerin toplam ham petrol ihracat kapasitesi günlük yaklaşık 9–10 milyon varildir. Ancak ana karadan gelen boru hatları terminale yalnızca 6,3 milyon varil/gün petrol ulaştırabilmektedir.
- 1983 yılında Hark’tan yapılan ihracat ortalama günde yaklaşık 1,6 milyon varil olmuştur. 1977 yılında ise ihracat seviyeleri günde 6 milyon varile kadar ulaşmıştır.
- Irak’ın Hark’a gelen gemilere yönelik saldırıları normal yaklaşma prosedürlerini değiştirmiş ve tankerler için Sirri ve Lavan adaları yakınlarında, ayrıca Körfez girişinin dışında bekleme alanları oluşturulmasına yol açmıştır.
- Bir tanker, İran’ın Hark’a gelmesi için izin vermesinin ardından kaptanın takdirine bağlı olarak Körfez’e doğru ilerler. Tanker Hark’a ulaştığında römorkörler geminin yanaşmasına yardımcı olur ve yükleme işlemi başlar.
- Yükleme yalnızca ham petrol ile sınırlıdır; bunker yakıtı yüklenmez. Yükleme işlemi 24 ila 48 saat içinde tamamlanabilir. Bir tanker Hark’tan Hürmüz Boğazı’na kadar olan yaklaşık 400 deniz millik mesafeyi 24 ila 30 saat içinde kat edebilir.
Depolama alanları
- Depolama alanı, Sea Island ve iskeleye petrol sağlayan 36 depolama tankından oluşur ve adanın güney orta bölümünde yer alıyor
- Bu tanklardan dördü savaşın ilk döneminde Irak hava saldırıları sonucu ağır hasar görmüştür. Kalan 32 tankın toplam kapasitesi yaklaşık 19 milyon varil.
- Bu kapasite, 1984 başındaki ihracat hızına göre yaklaşık iki haftalık depolama anlamına gelmektedir.
Tanklar deniz seviyesinden yaklaşık 60–65 metre yükseklikte yer almaktadır. Bu yükseklik sayesinde petrol yükleme işlemleri yalnızca yerçekimi akışıyla gerçekleştirilmektedir.
Raporun 11 sayfalık tam haline Hark Island: Iran's Principal Oil Export Terminal üzerinden ulaşmak mümkün.
Kaynak: Gazete Oksijen
