İtalya 1861’de ulus devlet olarak kurulduğundan bu yana kimlerin İtalyan vatandaşı olduğunun belirlenmesinde temel kriter ebeveynlerdi. 1865 yılında yayımlanan ve Avrupa’nın en yeni devletlerinden biri olan İtalya’nın hukuk düzenini belirleyen medeni kanunun ilk sayfasında, “İtalyan bir ebeveynden doğan çocuk İtalyan vatandaşıdır” hükmü yer alıyordu.
CNN Internatinaol'ın haberine göre İtalyanların ülkeleri için kullandığı romantik isim olan Bel Paese'nin bu temel ilkesi şimdi değişme noktasına geldi. Bu değişiklik, yurtdışındaki İtalyan diasporasının “atalarının ülkesine dönme” hayalini zora sokarken, yurtdışına göç eden İtalyanların torunlarının vatandaşlık alma ihtimalini de büyük ölçüde azaltacak.
Anayasa Mahkemesi hükümetin yasasını destekledi
Perşembe günü İtalya Anayasa Mahkemesi, yurtdışında doğan kişiler için vatandaşlığı kısıtlayan 2025 tarihli hükümet yasasını destekleyeceğini açıkladı.
Geçen yıl mart ayında acil kararname ile yürürlüğe giren yasa, anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle dört yargıç tarafından mahkemeye taşınmıştı.
Çarşamba günü gerçekleştirilen dört duruşmadan ilkinin ardından mahkemenin yaptığı açıklama, hükümetin pozisyonunun destekleneceğine işaret etti.
Mahkeme açıklamasında şu ifadeler yer aldı:
“Anayasa Mahkemesi, Torino Mahkemesi tarafından ileri sürülen anayasal meşruiyet sorularını kısmen dayanaksız, kısmen de kabul edilemez bulmuştur.”
Mahkemenin ayrıntılı kararını önümüzdeki haftalarda açıklaması bekleniyor.
Soy bağıyla vatandaşlık ilkesine ağır darbe
Karar, İtalya’nın 160 yıllık “soy bağıyla vatandaşlık” (ius sanguinis) geleneğinin korunmasını bekleyenler için büyük bir hayal kırıklığı olarak değerlendiriliyor.
Yeni yasaya karşı dava açan hukukçulardan biri olan Bologna Üniversitesi hukuk profesörü Corrado Caruso, kararla ilgili şöyle konuştu:
“Bu son derece açık ve sert bir müdahaleydi. Bazı anayasal noktaların ihlal edildiği gerekçesiyle iptal edileceğini umuyordum, ancak mahkeme bunu kabul etmedi.”
İtalya’nın vatandaşlık sistemi göç tarihiyle bağlantılı
İtalya’nın vatandaşlık kuralları, ülkenin tarihsel göç dalgalarıyla yakından bağlantılı.
Önceki düzenlemeye göre yurtdışına göç eden İtalyanlar, vatandaşlıklarından vazgeçmedikleri veya başka bir vatandaşlık alarak kaybetmedikleri sürece vatandaşlıklarını çocuklarına aktarabiliyordu.
Bugün “dolce vita” ile anılan İtalya, bir zamanlar oldukça yoksul bir ülkeydi. 1861 ile 1918 yılları arasında yaklaşık 16 milyon İtalyan daha iyi bir yaşam için ülkeyi terk etti.
Bu göçmenlerin çoğu kendilerini hayatları boyunca İtalyan olarak gördü ve vatandaşlıklarını koruyarak hem kültürel kimliklerini hem de vatandaşlık haklarını nesilden nesile aktardı.
Yeni yasa vatandaşlığı ciddi biçimde kısıtlıyor
1865’te kurulan ius sanguinis ilkesi, 1912’de çıkarılan ilk vatandaşlık yasasında da teyit edildi. Bu yasa, yurtdışında doğan ve yaşayan İtalyanların vatandaşlıklarını koruyacağını da hükme bağladı. Aynı ilke 1992 tarihli vatandaşlık yasasında da korundu.
28 Mart 2025’te çıkarılan yeni yasa, vatandaşlık hakkını ciddi şekilde sınırlandırıyor.
Yeni düzenlemeye göre artık yalnızca ebeveyni veya büyükanne-büyükbabası İtalya’da doğmuş olan kişiler vatandaş olarak tanınacak.
Yasa ayrıca diaspora için çifte vatandaşlığı fiilen imkânsız hale getiriyor. Çünkü vatandaşlık aktaracak ebeveyn veya büyükanne-büyükbabanın, torunun doğduğu sırada ya da kendi ölüm anında sadece İtalyan vatandaşlığına sahip olması şart koşuluyor.
Vatandaşlık başvuruları yıllarca sürebiliyor
Yurtdışında doğan İtalyan kökenliler için vatandaşlık almak zaten uzun ve maliyetli bir süreçti.
Başvuru sahiplerinin:
- Atalarının doğduğu kasabalardan doğum, evlilik ve ölüm belgeleri toplaması gerekiyor
- Her bir belge için 300 euroya kadar ücret ödenebiliyor
- Aile hattında hiçbir kişinin vatandaşlığını kaybetmediğini kanıtlamak zorunda kalıyorlar
- Yerel konsolosluklarda 10 yıla kadar uzayabilen bekleme listelerine girmeleri gerekiyor
Süreci hızlandırmak için devlete dava açmak mümkün olsa da bu yöntemin maliyeti bir aile için on binlerce euroya ulaşabiliyor.
Kadınlar üzerinden vatandaşlık sorunu
1948 yılına kadar İtalyan kadınlarının vatandaşlığı çocuklarına aktarma hakkı bulunmuyordu.
Bu nedenle 1948’den önce doğum yapan İtalyan kadınların torunları vatandaşlık tanınmasında sorun yaşadı. 2009’dan sonra birçok kişi cinsiyet ayrımcılığı gerekçesiyle devlete dava açarak vatandaşlık elde etmeyi başardı.
Yeni düzenleme ise bu davalar için de kapıyı büyük ölçüde kapatmış durumda.
Olimpiyatlarda bile yurtdışında doğan sporcular vardı
Soy bağıyla vatandaşlık uzun süre popüler bir uygulamaydı. Örneğin 2020 Tokyo Olimpiyatları’nda İtalya milli takımının %12’si yurtdışında doğmuş sporculardan oluşuyordu ve bunların 10’u ABD doğumluydu.
Ayrıca Arjantin’in sağcı Devlet Başkanı Javier Milei, Başbakan Giorgia Meloni ile yaptığı resmi ziyaret sırasında soy bağı üzerinden İtalyan vatandaşlığı almıştı.
İtalya aynı zamanda azalan ve yaşlanan nüfus sorunuyla mücadele ediyor.
2024 yılında 155 bin 732 İtalyan ülkeyi terk ederek rekor göç rakamına ulaştı. 2020–2024 döneminde ise yarım milyondan fazla kişi ülkeyi terk etti.
En fazla göç veren bölgelerden biri olan Sicilya, nüfus kaybını telafi etmek için yurtdışındaki İtalyan kökenlileri geri çekmeye çalışıyordu.
Örneğin Mussomeli kasabasında uygulanan “1 avroluk ev” projesi kapsamında Arjantinli doktorlar yerel hastanede çalışmaya davet edilmişti. Yeni yasa bu tür projelerin geleceğini de belirsiz hale getirdi.
Kaynak: Gazete Oksijen
