Pekin yönetiminin Fas ve Türkiye’deki devasa yatırım hamlesi, Avrupa Birliği pazarına giden yeni ticaret rotaları açarak Brüksel’i savunma önlemleri almaya zorluyor.
Euronews'in haberine göre AB’nin mevcut ticaret savunma mekanizmaları, Çin’in hızı ve stratejik hamleleri karşısında yetersiz kalma riskiyle karşı karşıya.
Pekin yönetimi, bu ülkelere devasa yatırımlar yaparak, elektrikli araçlar başta olmak üzere birçok ürüne uygulanan ek gümrük vergilerini ve AB’nin ticaret engellerini aşmayı hedefliyor. Çin, bu yolla sanayisindeki kapasite fazlasını Avrupa pazarına pompalamayı amaçlıyor.
Avrupalı siyasetçiler Fas ile olan ve ticareti serbestleştiren Ortaklık Anlaşması ile Türkiye’yi AB’ye bağlayan Gümrük Birliği sayesinde, bu kilit komşu ülkeler üzerinden gümrüksüz giren ucuz Çin mallarında büyük bir patlama yaşanmasına hazırlanıyor.
Avrupa Komisyonu, AB aleyhine 1 milyar euroya ulaşan ticaret açığını dengelemek amacıyla Haziran ayında Pekin ile müzakereler başlattı.
Ticaret Komiseri Maros Sefcovic tarafından belirlenen Ekim ayı sonuna kadar somut bir sonuca ulaşılıp ulaşılamayacağı belirsizliğini koruyor.
Brüksel, tek taraflı yeni ticaret savunma tedbirlerini devreye sokmaya hazır olduğunu açıkça belirtti.
Pekin, AB'nin geleneksel ticaret savunma tarifelerini ve korumacı araçlarını boşa çıkarma konusunda her geçen gün daha uzman hale geliyor.
Çin'in gümrük vergilerini baypas etme stratejisinin merkezinde yer alan Fas ve Türkiye, AB'nin Çin ile yürüttüğü ticaret savaşında yeni ön cepheler haline geldi.
Milyarlarca dolarlık yatırım akını
Bağımsız araştırma kuruluşu Rhodium Group’un verilerine göre, son dört yılda Çin yatırımları Fas’ta 6 milyar dolar, Türkiye’de ise 2 milyar dolar gibi rekor seviyelere ulaştı.
Mısır da Çin sermayesini çekmeyi başararak yalnızca 2025 yılında 6 milyar dolarlık yatırım aldı. Ancak Mısır’da üretilen Çin malları ağırlıklı olarak ABD ve Basra Körfezi ülkelerine ihraç ediliyor.
Fas’ta ise Pekin yönetimi, elektrikli araç üretimine yönelik eksiksiz bir sanayi ekosistemi kuruyor. Rhodium Group uzmanlarından Armand Meyer Euronews’e yaptığı açıklamada, "COVID-19 sonrasında başlayan ve uzun vadeli devam eden gerçek bir trendle karşı karşıyayız. Çinli şirketlerin katma değeri yüksek mallar üretmek amacıyla bu ülkede tesisler kurduğunu görüyoruz" ifadelerini kullandı.
Çinli batarya üreticisi Gotion’un yanı sıra batarya malzemeleri üreten BTR, Tinci ve Huayou, otomotiv fren üreticisi APG ve lastik üreticisi Sentury Tire Fas'ta konumlanıyor. Tüm bu dev şirketler yakın zamanda Fas'ta üretime başlayacak.
2024 yılında Çin menşeli elektrikli araçlara sübvansiyon karşıtı ek vergiler getiren AB, Çin'in komşu ülkelere kaymasından ciddi şekilde endişe duyuyor.
Türkiye’de ise yapılan yatırımların bir kısmı doğrudan iç pazarı hedeflerken, Çin’in ihracat planları Avrupalı üreticileri tehdit ediyor. Çinli elektrikli araç devi BYD’ye, Türkiye’de fabrika kurması karşılığında pazara erişim imtiyazları tanınmıştı; ancak bu proje şimdilik askıya alınmış durumda.
Meyer, "Plan, Türkiye'nin Çin menşeli elektrikli araçlara uyguladığı gümrük vergilerinden muafiyet elde etme karşılığında mega bir fabrika inşa etmekti" dedi.
Çinli beyaz eşya üreticisi Haier ile güneş paneli üreticisi Astronergy de Türkiye’ye yatırım yapan devler arasında yer alıyor. Çin’in bu ülkelerdeki imalat hamlesi, AB ile geniş kapsamlı ürün grubunu kapsayan ticaret anlaşmalarını istismar ederek birden fazla sektöre yayılıyor.
Fransa Uluslararası Ekonomik Araştırmalar ve Bilgi Merkezi (CEPII) ekonomistlerinden Thomas Grjebine, "Fas ve Türkiye ile yapılan serbest ticaret anlaşmaları neredeyse tüm malları kapsıyor. Bu nedenle Çin’in ihracat stratejisine karşı koymak son derece karmaşık" değerlendirmesinde bulundu.
Grjebine, Çin’in bu ülkeleri birer "atlama tahtası" olarak kullanmayı çok iyi kavradığını ve yatırımların her geçen yıl arttığını vurgulayarak, "Bu geçiş ülkelerine yapılan yatırımlar, Çin’in Avrupa ve Mağrip bölgesine yaptığı toplam yatırımların yaklaşık dörtte birini oluşturuyor" dedi.
Fas ve Türkiye'nin AB pazarına erişimini kısıtlama girişimi
Brüksel, Mart ayında AB pazarını yabancı rakiplerden korumayı amaçlayan tarihi bir yasa tasarısı sundu: Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act - IAA). Bu hamle Pekin’in büyük tepkisini çekti.
IAA, kamu alımları ve AB kamu finansman kaynaklarına erişimde bir "Avrupa Tercihi" (European Preference) mekanizması oluşturarak belirli koşullar altında AB dışı ülkeleri süreçten eliyor. Özellikle Çin’in hedeflendiği yasa tasarısı sonrası Pekin misilleme tehdidinde bulundu.
Fransız Sosyalist AP Üyesi Pierre Jouvet Euronews’e yaptığı açıklamada, "Çinliler, birçok şirketin değer zincirlerinin bir parçasını bu ülkelere kaydırdığını çok iyi biliyor. Bu yüzden Fas ve Türkiye’nin 'Made in Europe' tanımının dışında tutulmaması için yoğun şekilde lobi yapıyorlar. Bu durum, Pekin'in yatırım ve vergi baypas stratejisinin bir parçasıdır" ifadelerini kullandı.
Jouvet, Fas ve Türkiye kamu alımları pazarlarını AB şirketlerine açmadığı sürece, her iki ülkenin de IAA kapsamı dışında bırakılması gerektiğini savunuyor.
Bu görüş Fransız Liberal AP Üyesi Christophe Grudler ve Alman Yeşiller üyesi Anna Cavazzini tarafından da destekleniyor.
AB'nin ticareti savunma araçları yetersiz kalıyor
Böyle bir yasal düzenleme olmadan, AB'nin mevcut ticaret savunma araçları, komşu ülkelerde üretilen ucuz Çin ürünleri dalgasına kıyasla oldukça zayıf kalıyor.
AB, Çin'in uyguladığı dumping (ürünün normal değerinin altında satılması) hamleleriyle ancak ürün bazında mücadele edebiliyor. Vergi ihlallerini ise ancak malların parçaları Çin’den gelip montajı Fas veya Türkiye’de yapıldığında engelleyebiliyor.
Avrupa Komisyonu, Çinli şirketlere ek vergi yaptırımı uygulamadan önce bu ülkelerde üretilen katma değeri hesaplıyor.
RB Legal hukuk firmasından Laurent Ruessmann, "Yıllarca bu durum sadece bu ülkeler üzerinden yapılan ve Çinli ihracatçıların menşe belgesini değiştirdiği transit sevkiyatlardan ibaretti. Artık AB pazarını savunmak çok daha zor hale geldi" dedi.
Son olarak 2025 yılında Komisyon, Çin’in haksız sübvansiyon sağladığı sonucuna vararak Fas’ta üretilen alüminyum oto jantlarına telafi edici ek vergiler getirdi.
Kaynak: Gazete Oksijen
