Babasının suikast sonucu öldürülmesinin ardından İran’ın yeni dini lideri olarak ilan edilen Mücteba Hamaney'den altı haftayı aşkın süredir ne bir görüntü ne de doğrudan bir açıklama geldi.
Yaklaşık yarım asırdır ülkeyi yöneten rejim için varoluşsal bir tehdit olarak görülen savaşın ortasında Hamaney’in yokluğu dikkat çekiyor. 56 yaşındaki din adamına atfedilen açıklamalar devlet televizyonunda okunuyor ya da sosyal medyada paylaşılıyor. Hatta rejimin, Hamaney’in mesajlarını ilettiğini göstermek için yapay zeka destekli videolar kullandığı belirtiliyor.
CNN International'ın haberine göre bu durum, yıllar boyunca düzenli konuşmaları ve doğrudan müdahaleleriyle İran siyasetinin görünür yüzü olan babası Ali Hamaney ile keskin bir tezat oluşturuyor.
Sağlık durumuna yönelik iddialar iç açıcı değil
Geçen ay CNN’e konuşan bir kaynak, Hamaney’in babasının ve üst düzey komutanların öldürüldüğü saldırılarda yaralandığını; ayağında kırık, sol gözünde morluk ve yüzünde kesikler oluştuğunu öne sürdü.
Reuters’a konuşan isimsiz kaynaklara göre ise Hamaney, üst düzey yetkililerle sesli konferans yoluyla toplantılara katılıyor ve savaş ile ABD ile yürütülen müzakereler dahil kritik konularda karar alma süreçlerinde yer alıyor.
Kararları kim alıyor?
Hamaney’in gerçekten karar mekanizmasının merkezinde olup olmadığı belirsizliğini koruyor.
Uluslararası Kriz Grubu İran Direktörü Ali Vaez, “Mücteba’nın kritik kararları alabilecek ya da müzakereleri mikro düzeyde yönetebilecek durumda olmadığı anlaşılıyor. Sistem onu daha çok genel kararlar için nihai onay mercii olarak kullanıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Vaez’e göre, Hamaney’in sürece dahil olduğu izleniminin verilmesi, içerideki eleştirileri azaltmak için bir “koruma kalkanı” işlevi görüyor.
Trump: Farklı bir ekiple görüşürüyoruz
ABD Başkanı Donald Trump, İran’daki eski liderin öldürülmesinin ardından ülkede fiilen bir “rejim değişimi” yaşandığını savundu ve müzakere eden kadroyu “makul insanlar” olarak tanımladı.
Trump, “Daha önce kimsenin karşılaşmadığı farklı insanlarla muhatap oluyoruz” ifadelerini kullandı.
Müzakerelerde öne çıkan isim: Ghalibaf
İran’ın karmaşık siyasi yapısı, karar alma sürecini anlamayı zorlaştırırken, öne çıkan isimlerden biri Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf oldu.
ABD ile İslamabad’da yapılan ilk tur görüşmelere liderlik eden Galibaf, hem diplomatik hem askeri geçmişi sayesinde dikkat çekiyor. Eski Devrim Muhafızları komutanı olan Galibaf’a görüşmelerde Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ve geniş bir heyet eşlik etti. Bu durum, birlik mesajı verme çabası olarak yorumlandı.
İçeride baskı artıyor
İran yönetimi dışarıda rejimin geleceğini müzakere ederken, içeride daha sert bir tabanın baskısıyla karşı karşıya. ABD ile yapılacak olası bir anlaşmayı “teslimiyet” olarak gören kesimler, yetkililerin her adımını yakından izliyor.
Savaşın başlamasından bu yana rejim yanlıları sokaklarda destek gösterileri düzenlerken, aynı zamanda hükümetin kararlarını da sorguluyor.
İsrail kanadının bakış açısı: Karışık
İsrail merkezli Ulusal Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nden İran uzmanı Danny Citrinowicz, mevcut tabloyu “çatışma öncesine göre çok daha karmaşık” olarak değerlendirdi.
ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise son görüşmelerin anlaşmasız sonuçlanmasının ardından İran heyetinin karar için “ya dini liderin ya da başka bir otoritenin” onayına ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Lider onayı artık şart mı?
Geçmişte İran’da dini liderin açık onayı olmadan bir anlaşmanın sürdürülebilir olması mümkün görülmezken, mevcut süreçte bu durum değişmiş olabilir.
Uzmanlara göre İran yönetimi, liderin kamuoyu önünde görünür desteği olmadan da ilerleyebileceği yeni bir aşamaya girmiş olabilir.
Rejimin hayatta kalma mücadelesi
Savaş koşullarında oluşan bu gayriresmî düzen, karar alma süreçlerinde belirsizlik yaratırken, kamuoyunda da kafa karışıklığına yol açtı.
Hürmüz Boğazı’nın ticari gemilere açıldığını açıklayan Araghchi’nin sert eleştirilerle karşılaşması bu durumun son örneklerinden biri oldu.
Artan eleştiriler, siyasi elitler arasında çatlak olduğu iddialarını güçlendirse de Galibaf ulusa sesleniş konuşmasıyla birlik mesajı verdi.
Ali Vaez, “Bu rejim hala tehlikeyi atlatmış değil. Bugün hala bir hayatta kalma mücadelesi veriyorlar ve her an yeniden savaşa dönebilirler. Bu nedenle iç çekişmeye girecek durumda değiller” dedi.
'Gölge lider stratejisi'
Uzmanlara göre Mücteba Hamaney’in görünmemesi, rejim için aynı zamanda işlevsel bir araç haline gelmiş durumda.
Vaez, “Ona atfedilen görüşler, aslında müzakereciler için bir koruma kalkanı oluşturuyor. Ortada olmayan bir liderin açıklamalarına karşı çıkmak da mümkün olmuyor” değerlendirmesinde bulundu.
İran’da liderliğin görünmezliği, hem içeride hem dışarıda belirsizliği artırırken, kararların kim tarafından alındığı sorusu şimdilik yanıtsız kalmaya devam ediyor.
Kaynak: Gazete Oksijen
