Yapay zeka destekli ilaç geliştirme şirketi Insilico Medicine’ın akciğer hastalığı tedavisi için geliştirdiği rentosertib adlı ilaç adayı, yeni bir klinik çalışmada biyolojik yaşlanmayı tersine çevirdi.
Altı farklı “yaşlanma saati” kullanılarak yapılan ölçümlerde hastaların biyolojik yaşlarının düştüğü görüldü.
Wall Street Journal'ın haberine göre uzmanlar, çalışmanın küçük olması ve ilacın henüz sağlıklı kişiler üzerinde test edilmemesi nedeniyle sonuçların yaşlanmayı gerçekten yavaşlattığını kanıtlamak için yeterli olmadığı konusunda uyarıyor.
Rentosertib adı verilen ilacın moleküler yapısı yapay zekanın yardımıyla oluşturuldu.
Pazartesi günü Nature Biotechnology dergisinde yayımlanan yeni araştırmanın sonuçlarına göre ilaç, “yaşlanma saatleri” olarak adlandırılan altı farklı ölçüm sisteminin belirlediği biyolojik yaşlanma göstergelerini azalttı.
Yaşlanma saatleri, kişinin hastalanma ve ölüm riskini tahmin etmek amacıyla tasarlanmış farklı bir yapay zeka teknolojisi türü olarak kullanılıyor.
Yapay zeka ilaç keşfinin sınırlarını genişletiyor
Ayrıntılı klinik çalışma, ChatGPT gibi sohbet botlarınınve Midjourney gibi görüntü oluşturma araçlarının temelinde bulunan yapay zeka tekniklerinin sağlık hizmetlerini geliştirmek amacıyla yaygın biçimde kullanılmasına yönelik çalışmalar açısından önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Insilico Medicine, yapay zeka yöntemleriyle ilaç keşfini hızlandırmak ve tıbbi alandaki diğer görevleri geliştirmek için çalışan çok sayıdaki girişim, teknoloji devi ve akademik laboratuvardan yalnızca biri.
Son dönemde yaşlanma saatlerinin yaygınlaşması ise bu çalışmaları kısa vadeli tedavilerin ötesine taşıyarak uzun ömür araştırmaları alanına yönlendiriyor.
Bu sistemler, insan vücudunun ne kadar hızlı yaşlandığını veya hatta tek tek organların vücudun geri kalanına kıyasla ne kadar hızlı yaşlandığını tahmin ediyor.
İlacın onay alması yıllar sürebilir
Insilico’nun klinik çalışması birçok yapay zeka tekniğinin potansiyeline işaret etse de şirketin ilaç adayı, hasta kişilerde kullanılmak üzere dahi düzenleyici onay almaktan hala yıllar uzakta olabilir.
Şirket ayrıca ilacın yaşlanma karşıtı etkilerini henüz sağlıklı kişiler üzerinde test etmedi.
Kardiyolog ve “Super Agers” kitabının yazarı Eric Topol, sonuçları umut verici bulduğunu ancak kesin bir yargıya varmak için yeterli kanıt bulunmadığını söyledi.
Topol, “Bu ilaç umut verici görünüyor. Ancak nihai değerlendirmeyi yapmamızı sağlayacak kesin bir çalışmaya henüz sahip değiliz” dedi.
Insilico yapay zeka ile ilaç geliştirmeye 10 yıl önce başladı
Insilico, yapay zeka teknolojilerindeki yeni dalgayı on yıldan uzun süre önce araştırmaya başladı.
2014 yılında Letonya-Kanada vatandaşı matematikçi, fizikçi ve biyoteknoloji uzmanı Alex Zhavoronkov tarafından kurulan şirket, ilaç keşfini “sinir ağları” olarak adlandırılan teknolojileri kullanarak daha verimli hale getirmeye yönelik ilk girişimler arasında yer aldı.
Şirket, ChatGPT gibi yapay zeka sistemlerinin eğitilmesinde kullanılan tekniklere benzer yöntemlerle ilk olarak çok büyük miktarda veriyi analiz eden bir model oluşturdu.
Bu veri havuzunda binlerce hastanın sağlık kayıtları, insanların vücutlarında üretilen mikroskobik proteinleri tanımlayan kan testleri ve bu proteinlerin etkilerini ayrıntılı biçimde ele alan çok sayıda akademik çalışma yer aldı.
Insilico, bu sistem aracılığıyla hastalık ve rahatsızlıklara yol açan belirli proteinleri tespit etmeye çalışıyor.
‘Kilit için anahtar üretmek gibi’
Şirket daha sonra proteinlerin fiziksel şekillerini ve bu küçük biyolojik mekanizmaların diğer moleküllere nasıl bağlandığını açıklayan büyük miktardaki veriyi analiz eden ikinci bir sistem geliştirdi.
Bu sistem, belirli bir ilaç hedefiyle bağlanabilecek ve söz konusu hedefin etkilerini etkisiz hale getirebilecek tamamen yeni moleküller üretmek üzere tasarlandı.
Öte yandan çalışmaya katılan 43 hastanın tamamında, bu saatler biyolojik yaş tahminlerinde belirgin düşüş gösterdi.
Söz konusu sistemler, temel olarak hücrelerin, dokuların ve organların ne kadar iyi çalıştığına ilişkin ölçümlere dayanarak kişinin yaşını tahmin etmeye çalışıyor.
Altı saatin her biri bu göstergeleri farklı bir yöntemle analiz ediyor ve buna bağlı olarak farklı bir yaş tahmini ortaya çıkarıyor.
Klinik çalışma sırasında hastalar ilacı 12 hafta kullandı. Bu sürenin sonunda altı yaşlanma saatinin tamamı tahmin edilen biyolojik yaşta düşüş gösterdi.
‘Tahmin edilen biyolojik yaşın azaltılabildiğini gösteren ilk çalışma’
Bu yaşlanma saatlerinden birinin geliştirilmesine katkıda bulunan Harvard Tıp Fakültesi profesörü Vadim Gladyshev, sonuçların önemine dikkat çekti. Gladyshev, “Bu, tahmin edilen biyolojik yaşın azaltılabileceğini çok açık biçimde gösteren ilk çalışma” değerlendirmesini yaptı.
Gladyshev de araştırmanın kesin bir sonuca ulaşmaktan uzak olduğunu kabul etti.
Özellikle çalışmadaki örneklem sayısının küçük olduğuna ve yaşlanma saatlerinin her zaman güvenilir sonuçlar vermediğine dikkat çekti.
En önemli sınırlamalardan biri ise Insilico’nun ilacı henüz sağlıklı kişiler üzerinde test etmemiş olması.
Kaynak: Gazete Oksijen
